ZABYTKI   POWIATU   MIŃSKIEGO

DĘBE MAŁE
Zachowały się RESZTKI PARKU o charakterze krajobrazowym z 1 poł. XIX w., założonego dla Dąbrowskich, wokół dworu z 2 poł. w. XIX, będącego własnością rodziny Suffczyńskich.

DŁUŻEW
RESZTKI PARKU krajobrazowego pochodzą z 1 poł. XIX w. Zakładano go łącznie z budową dworu w latach 1900-1 wg projektu arch. Jana Heuricha dla rodziny Dłużewskich.

GRZEBOWILK
Drewniany, parterowy DWÓR o konstrukcji zrębowej, oszalowany i otynkowany zbudowany został w końcu w. XVIII, wg tradycji jako dworek myśliwski ks. Józefa Poniatowskiego. Był on wielokrotnie przebudowywany w. XIX i XX, m.in. dla Rychwalskich (zmiana dachu i ganku). Dwór wzniesiono na planie wydłużonego prostokąta, z gankiem o nowych filarach od frontu. Układ wnętrz jest dwutraktowy z sienią na osi. Dwuspadowy dach z okapem, wspartym na profilowanych zakończeniach belek stropowych, pokryto dachówką. Wokół znajdują się resztki parku krajobrazowego z ok. poł. w. XIX, opadającego tarasowo ku pd., z okazami starodrzewu.

KUFLEW
Zachowały się RESZTKI PARKU z początku XIX w. z dwiema alejami lipowymi oraz okazami dębów i grabów. Park otacza zdewastowany dworek drewniany, wzniesiony w początku XIX w. dla Dąbrowskich.

ŁUKOWIEC
- Klasycystyczny DWÓR wzniesiono w początku XIX w. dla Cieszkowskich. Następnie został on przebudowany. Składa się ze starszej części drewnianej, o konstrukcji zrębowej oraz nieco późniejszej murowanej w jej przedłużeniu od zach. Jest tynkowany, parterowy, częściowo na piwnicach sklepionych kolebkowo. Posiada plan wydłużonego prostokąta z dwoma symetrycznie rozmieszczonymi gankami od frontu, o dwóch parach kolumn toskańskich. Układ wnętrz jest dwutraktowy, przebudowany. W środkowym pomieszczeniu znajduje się portal wczesnoklasycystyczny z 4 ćw. XVIII w., wg tradycji przeniesiony z wcześniejszego nieistniejącego dworu. Wykonano go z drzewa jesionowego, intarsjowanego orzechem. Dach jest dwuspadowy, kryty gontem.

- Murowany z cegły, tynkowany SPICHLERZ w stylu gotyku romantycznego zbudowano zapewne w 2 ćw. XIX w., a powiększono w XX w. w kierunku zach. Piętrowa budowla, na planie prostokąta jest dziś silnie zdewastowana. Jej elewacja frontowa jest oszkarpowana ośmiobocznymi filarami i zwieńczona trójkątnym szczytem. Okna i wejście posiadają ostrołukowe kształty. Wewnątrz w przyziemiu znajdują się stropy belkowane na trzech parach murowanych kolumn toskańskich. Dach pierwotnie dwuspadowy jest dziś zniszczony.

MAJDAN
ŚLADY ZAŁOŻENIA OBRONNEGO znajdują się na wzgórzu otoczonym od zach. strugą. Zachowane fragmenty wałów, wg tradycji były miejscem zamku obronnego, po którym odkrywano m.in. w 1900 i 1963 r. resztki fundamentów i sklepionych piwnic murowanych z cegły i kamienia polnego.

MIŃSK MAZOWIECKI
- Barokowo-klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany PAŁAC wzniesiono w początku XVII w. dla Mińskich. Był on kolejno w posiadaniu: w XVIII w. Rudzińskich, od lat sześćdziesiątych XVIII w. Borzęckich, z początkiem w. XIX Jezierskich, od 1874 r. Dernałowiczów. Podwyższono go o trzecią kondygnację i przekształcono (wystrój elewacji) w latach 1825-28 dla Jezierskich. Dwór został zdewastowany po 1945 r. Gruntownie go odrestaurowano w latach 1956-58 i adaptowano na szkołę. Jest to piętrowa budowla z mezzaninem, na piwnicach sklepionych kolebkowo. Posiada plan wydłużonego prostokąta, jest jedenastoosiowa z jednoosiowymi, silnie wystającymi ryzalitami skrajnymi w obu dłuższych elewacjach.
Układ wnętrz jest dwutraktowy. Pośrodku znajduje się nieco przesunięta z osi przyziemia, szeroka sień na przestrzał budynku, o trzech przęsłach sklepień kolebkowych i kolebkowo-krzyżowych, rozdzielonych gruntami. W węższym przęśle środkowym znajduje się kominek o charakterze rokokowym z 2 poł. XVIII w. Przy sieni od pd. wzniesiono klatkę schodową, przekształconą w 1 ćw. XIX w. Parter posiada portal o charakterze klasycystycznym z tegoż czasu. W większości pomieszczeń przyziemia sklepienia są kolebkowe, przeważnie z lunetami oraz kolebkowo-krzyżowe. Wysokie piętro przekryte jest stropem, a mezzanino belkowaniem. Zewnątrz dłuższe elewacje posiadają pozorne, trójosiowe ryzality, pośrodku rozczłonkowane w przyziemiu pilastrami toskańskimi, a wyżej jońskimi w wielkim porządku. Ryzalit frontowy wieńczy trójkątny szczyt. Przyziemie jest boniowane z wejściami i oknami zamkniętymi półkoliście. Piętro, z wysokimi oknami w profilowanych obramieniach, posiada podziały ramowe, a okna w ryzalitach trójkątne przyczółki. Ściany mezzanina na odcinkach pomiędzy ryzalitami są cofnięte, poprzedzone wąskimi tarasami o żeliwnych balustradkach. Wejścia osłaniają tarasy na opilastrowanych filarach. Niski, czterospadowy dach, nad ryzalitami jest trójspadowy, kryty blachą.

- PARK założono zapewne w pocz. w. XVII współcześnie z budową pałacu jako ogród włoski. Przekształcono go w 1 poł. w. XIX dla Jezierskich, w stylu romantycznym (włączenie w kompozycję systemu wodnego, utworzenie osi widokowych). Ponownie został przekształcony po 1874 dla Dernałowiczów (ujęcie przepływu rzeki Srebrnej w dwa równoległe kanały, spiętrzenie stawów, budowa kaskad). Otoczony jest on z trzech stron ciągiem stawów połączonych jazami. Od zach. na dziedziniec wiedzie most. Przed pałacem od pd-wsch. kanał rozszerza się w prostokątny staw.

- Klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany BUDYNEK DAWNEGO STAROSTWA usytuowany jest przy dawnym rynku sandomierskim (obecnie plac Kilińskiego). Zbudowany został w latach 1847-53 wg projektu arch. Henryka Marconiego. Jest piętrowy, na planie prostokąta, dziewięcioosiowy. Przyziemie oraz naroże lizeny biegnące poprzez dwie kondygnacje są boniowane. Okna piętra ujęte są w ozdobne obramienia z odcinkami gzymsu. Pod kostkowym, podokapowym gzymsem biegnie gładki fryz z okienkami strychu w formie rombów. Układ wnętrz jest dwutraktowy z korytarzem oraz sienią na przestrzał. Dach czterospadowy z dymnikami pokryto blachą.

- Klasycystyczna POCZTA przy ul. Warszawskiej nr 53 wzniesiona została w 1 ćw. w. XIX i była remontowana w. XIX i XX. Złożona jest z dwóch parterowych prostokątnych budynków: głównego, usytuowanego kalenicowo do szosy oraz oficyny od wsch. ustawionej szczytowo i połączonej z budynkiem głównym murem, w którym znajduje się brama na dziedziniec. Budynki są murowane z cegły, tynkowane. Główny pięcioosiowy, z wejściem w nieznacznym ryzalicie jest boniowany na narożach, posiada podokapowy gzyms modylionowym. Układy wnętrz są dwutraktowe. Dachy czterospadowe z dymnikami pokryto blachą.

- Klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany DWOREK ANDRIOLLEGO przy ul. Warszawskiej nr 173 zbudowany w 1 poł. w. XIX. W 4 ćw. XIX w. był rzekomo w posiadaniu malarza Michała Elwiro Andriollego. Jest to Parterowa budowla na planie prostokąta, trzyosiowa. Układ jej wnętrz jest dwutraktowy z sienią na osi. Okna zamknięte są półkoliście. Dach czterospadowy, pokryto blachą.

OLEKSIANKA
Zachowały się RESZTKI PARKU z ok. poł. XIX w., z okazami starych lip i jesionów oraz lipową aleją na osi dworu murowanego z 2 poł. XIX w., silnie zdewastowanego.

POGORZEL
= Barokowo-klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany DWÓR wzniesiono ok. poł. w. XVIII dla Rudzińskich wg projektu przypisywanego arch. Symeonowi Gaygierowi. W 2 poł. w. XVIII był własnością Modzewskich, m.in. Michała Modzewskiego, sufragana płockiego. Został przekształcony w początku w. XIX i przebudowywany w. XIX i XX (m.in. ok. 1900 dobudowa oranżerii oraz balkonu na dwóch filarach od frontu). Jest budowlą na planie prostokąta, parterową z piętrową częścią środkową, wysuniętą trójosiowymi ryzalitami z obu elewacji oraz jednoosiowymi ryzalitami skrajnymi. Posiada poddasze mieszkalne. Piwnice są sklepione kolebką koszową i kryte sklepieniem zwierciadlanym. Układ wnętrz jest dwutraktowy, w partiach skrajnych trzytraktowy. Na osi znajduje się prostokątna sień o posadzce z brunatnego i czerwonego marmuru, z dwiema klatkami schodowymi po bokach: na piętro i do piwnicy. Z sieni wiedzie przejście sklepione łukiem koszowym do obszernego salonu o ściętych narożach wewnętrznych. Wnętrza przekrywają stropy. W pomieszczeniu na prawo od salonu znajduje się kominek z 1 poł. w. XIX. Zewnątrz elewacje rozczłonkowane są pilastrami toskańskimi, zdwojonymi jednostronnie na narożach, dźwigającymi uproszczone belkowanie. Ryzality środkowe wieńczą trójkątne szczyty. Przed salonem od ogrodu znajduje się wysoki, murowany taras z dwoma biegami schodów, ozdobiony balustradą tralkową i wazonami piaskowcowymi z 1817 r., obecnie zniszczonymi. Dach przerobiony został na dwuspadowy, kryty dachówką.

- RESZTKI PARKU założonego w XVIII w. jako regularny, później przekształconego na krajobrazowy, ujęte są z trzech stron szpalerami, z czwartej zamknięte budynkiem dworu, wyniesionym na tarasie ziemnym. Na osi tarasu pozostały ślady alei z kwaterami po bokach oraz półkolistym szpalerem na zamknięciu. Od frontu wiedzie podjazd ze śladem kolistego gazonu. Na pn-wsch. od pałacu znajduje się ciąg stawów, po przeciwnej stronie zaś aleja dojazdowa do dworu, prostopadła do osi założenia. Wśród drzewostanu są okazy modrzewia i kilkusetletni dąb.

- KAPLICZKA PRZYDROŻNA przytwierdzona jest do pnia drzewa. Barokowo-ludowa rzeźba Trójcy Św. pochodzi z XVIII-XIX, ujęta jest w formie Tronu Łaski. Później dodano do niej krucyfiks. Osłonięta jest nowszym daszkiem.

RUDA MAZOWIECKA
- Zachowały się RESZTKI DWORU drewnianego z końca w. XVIII, przerobionego w. XX, w otoczeniu zdewastowanego parku z 1 poł. w. XIX.
- SPICHLERZ zbudowano w XVIII w. Jest on drewniany, o konstrukcji zrębowej, piętrowy, z dwukondygnacjowym podcieniem wzdłuż ściany frontowej. Okienka posiadają prostokątny kształt i są ozdobnie wycięte w belkach. Dach czterospadowy z wydatnym okapem pokryto gontem.

RUDNO
= Klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany PAŁAC zbudowano zapewne w początku w. XIX dla Marcina Chrzanowskiego, chorążego warszawskiego, wg projektu przypisywanego arch. Hilaremu Szpilkowskiemu. Został zdewastowany po 1945 r. Jest piętrowy, z piwnicami sklepionymi kolebką półkolistą i koszową z lunetami. Posiada plan prostokąta z portykiem od frontu oraz dwoma skrajnymi ryzalitami od tyłu, połączonymi tarasem. Układ wnętrz jest dwutraktowy, nieco przekształcony. W parterze za portykiem została nieosiowo usytuowana, półkolista sień biegnąca poprzez dwie kondygnacje, z drewnianą klatką schodową. W sieni posadzka wykonana została z szarego i czerwonego marmuru. W narożach frontowych budynku znajdowały się pierwotnie dwie owalne klatki schodowe (lewa usunięta w. XIX, a w jej miejsce wbudowane w obu kondygnacjach gabinety). W przyziemiu mieści się kuchnia. Spiżarnia oraz alkierz od pn-wsch. kryte są sklepieniem kolebkowym, pozostałe pomieszczenia posiadają stropy. Na piętrze znajduje się wielka sala balowa na planie litery L, przedzielona jest ona czterema drewnianymi kolumnami doryckimi (z nich jedna murowana kryje we wnętrzu przewód kominowy). We wnętrzach zachowano dwa kominki marmurowe, klasycystyczne z 1 ćw. w. XIX oraz resztki jesionowych i dębowych parkietów. Zewnątrz elewacje ujęte są na narożach pilastrami i zwieńczone belkowaniem. Portyk o czterech kolumnach toskańskich w wielkim porządku, zwieńczony jest trójkątnym frontonem. Okna w profilowanych obramieniach, w przyziemiu posiadają trójkątne szczyciki, zaś w sali balowej są porte-fenetry. Dach czterospadowy pokryto dachówką.
- Zachowały się RESZTKI PARKU z 1 poł. w. XIX, z aleją dojazdową i podjazdem na osi od frontu oraz śladami tarasów ziemnych od strony pn-wsch. opadających ku łąkom i dwóm symetrycznie położonym stawom, rozdzielonym groblą.

- KAPLICZKI PRZYDROŻNE są murowane z cegły, tynkowane. Pierwsza pochodzi z końca w. XVIII i jest słupowa, czworoboczna, z czterema eliptycznymi przeźroczami w górnej kondygnacji. Druga pochodzi z ok. poł. w. XIX., jest czworoboczna, dwukondygnacjowa, w jej wnęce znajdują się szczątki figury (popiersie) św. Jana Nepomucena z XIX w.

RUDZIENKO k. DOBREGO
- Murowany z cegły, tynkowany, parterowy DWÓR na planie prostokąta zbudowany został ok. poł. w. XIX, a następnie przebudowany. Odnawiano go w latach 1965-66. Jego piwnice kryte są stropami belkowymi. Układ wnętrza jest dwutraktowy. Od pn. dwór posiada taras z dwoma biegami schodów, osłonięty jest on blaszanym daszkiem, wspartym na sześciu żeliwnych kolumienkach. Dach naczółkowy pokryto dachówką. Na wsch. od dworu znajdują się resztki parku z prostokątną polaną, tworzącą rodzaj gabinetu otoczonego szpalerem lipowym.

- Murowana, czworoboczna KAPLICZKA PRZYDROŻNA wzniesiona została ok. poł. w. XIX, na grobli pomiędzy stawami. Posiada sklepienie krzyżowe. Wewnątrz znajduje się rzeźba św. Jana Nepomucena z 1 poł. w. XIX.

RUDZIENKO k. KOŁBIELI
Drewniany, konstrukcji zrębowej, oszalowany z pozornym boniowaniem DWÓR na ceglano kamiennej podmurówce, zbudowany został w 1 poł w. XIX dla Grabowskich. Przebudowywany zaś w XX w. Jest to parterowa budowla na planie wydłużonego prostokąta z nowszą dobudówką murowaną od pd-zach. Od frontu posiada portyk o czterech kolumnach toskańskich, zwieńczony trójkątnym szczytem z owalnym okulusem pośrodku oraz gzymsem ząbkowym w obramieniu. Układ wnętrz jest dwutraktowy, przebudowany z sienią prostokątną na osi, i trzema niszami: środkową zamkniętą łukiem koszowym i bocznymi hemisferycznymi oraz parą drzwi o szprosowaniu neogotyckim z ok. poł. XIX w. Dawny salon znajduje się w trakcie ogrodowym, rozdzielony jest dwiema parami kolumn toskańskich, obecnie zniekształca go przepierzenie. We wnętrzach są stropy. W pokoju od pd-zach. zachował się kominek o charakterze klasycystycznym. Drzwi wejściowe z portyku do sieni ozdobione są filarkami z motywem herm oraz kołatkami w formie splecionych dłoni. Dach czterospadowy kryty jest eternitem.

- Klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany LAMUS zbudowany został w 1 poł. w. XIX. Następnie uległ dewastacji. Jest parterowy, na wysokich piwnicach rozdzielonych korytarzem, sklepionych kolebkowo-krzyżowo i kolebkowo z lunetami. Naroża ujmują boniowane lizeny. Od frontu wybudowano ganek o dwóch kolumnach i dwóch półkolumnach toskańskich, zwieńczony trójkątnym szczytem. W ścianach szczytowych i szczytach przebito półkoliste okna. Drzwi klepkowe nabijane są gwoździami. Dach naczółkowy pokryto eternitem.

- KAPLICZKĘ PRZYDROŻNĄ wzniesiono w 1 poł. w. XIX. Jest ona murowana z cegły, tynkowana, czworoboczna. Trzykondygnacjowa konstrukcja, przepruta jest w górnej części czterema półkoliście zamkniętymi arkadami. Daszek namiotowy pokryto blachą. Wewnątrz znajduje się rzeźba św. Jana Nepomucena z 1 poł. w. XIX.

SINOŁĘKA
- KAPLICA PODWORSKA wzniesiona została w. XVII-XVIII. Jest orientowana. Drewniana budowla o konstrukcji zrębowej wzmocnionej lisicami, stoi na ceglano-kamiennej podmurówce, jest oszalowana. Nawa posiada plan zbliżony do kwadratu, prezbiterium jest węższe, zamknięte trójbocznie, z kwadratową kruchtą od pn., od zach. mieści się szeroka, prostokątna kruchta. Wnętrze kryte stropem. Chór muzyczny jest drewniany, wsparty na czterech słupach, z balustradą ażurową z tralek wyciętych z desek. Na belce tęczowej wisi krucyfiks barokowy z XVIII w. oraz główki aniołków i dwie hermy kobiece późnorenesansowe z 1 poł. XVII w. Dach nad nawą jest dwuspadowy z trzecią połacią od zach., nad prezbiterium wielopołaciowy, nad zakrystią i kruchtą pulpitowy. Kryje je gont. Na kalenicy nad nawą znajduje się czworoboczna wieżyczka na sygnaturkę, zwieńczona namiotowym, gontowym daszkiem.
Ołtarz główny pochodzi z ok. poł. w. XIX. Obraz z ołtarza przedstawia Matkę Boskieą z Dzieciątkiem. Balustrada przed ołtarzem jest barokowa i pochodzi z XVIII w. Dwa późnorenesansowe ołtarze boczne pochodzą z 2 ćw. XVII w.: lewy z obrazem św. Anny Samotrzeć malowany na desce z końca XVI w. lub 1 poł. w. XVII, przemalowanym w zwieńczeniu oraz z postaciami św. Piotra i Jana Ewangelisty z 2 ćw. w. XVII w owalnych medalionach w uszach. W prawym ołtarzu w zwieńczeniu znajduje się obraz Męczeństwa św. Andrzeja z w. XVII, podklejony obrazem przedstawiającym martwą naturę z winogronami zapewne z XVII w., szkoły włoskiej.
Ławki pochodzą z XVII w. Klęcznik, komoda i kufer podróżny z XVIII w., skrzynia z 1 poł. w. XIX, feretrony z ok. poł. w. XIX, z dwustronnymi obrazami ludowymi z tegoż czasu. Rzeźba barokowa św. Jana Nepomucena pochodzi z XVIII w.
Na cmentarzu kościelnym znajduje się nagrobek rodziny Buczyńskich, klasycystyczny z ok. poł. XIX w. z tablicami m.in. Kacpra (zm.1834) oraz późniejszymi.

- Drewniany, otynkowany DWÓR zbudowano w początku w. XIX dla Buczyńskich, po 1900 r. był w posiadaniu Filewiczów. Został gruntownie odremontowany i przekształcony po ostatniej wojnie. Jest on parterowy, siedmioosiowy z mieszkalnym poddaszem, na planie prostokąta z czterokolumnowym gankiem od frontu, zwieńczonym trójkątnym szczytem. Od tyłu posiada nowszą werandę. Układ wnętrz jest dwutraktowy z sienią na osi. Dach naczółkowy z dymnikiem i nowszą facjatą od frontu pokryto gontem.

- Zachowały się resztki parku krajobrazowego z 1 poł. w. XIX, na wsch. od dworu, z okazami starodrzewu otaczającego kaplicę.

- Drewniany, o konstrukcji zrębowej SPICHLERZ zbudowano w końcu w. XVIII. Jest on parterowy, z użytkowym poddaszem, na planie prostokąta z podcieniem na słupach wzdłuż elewacji zach. W ścianach szczytowych znajdują się okapy osłonięte gontem oraz kwadratowe okna, z żelaznymi płaskownikami z zadziorami. Dach namiotowy pokryto gontem. Obecnie dwór jest użytkowany przez Instytutu Doświadczalnego Sadownictwa

STANISŁAWÓW
- Drewniany na ceglanej podmurówce, otynkowany DWÓR parterowy, wzniesiony został w 1 poł. w. XIX zapewne dla Prądzyńskich, być może w miejscu usytuowania dworu zbudowanego ok. poł. w. XVI dla Bony. Jest siedmioosiowy, na narożach boniowany. Posiada dwutraktowy układ wnętrza. Od frontu ma nowszy ganek, a od pn. resztki tarasu. Dach naczółkowy pokryto blachą. W otoczeniu dworu znajdują się resztki starodrzewu.

- W rynku znajduje się ZAJAZD klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany. Zbudowano go w latach 1813-16, w miejscu drewnianej karczmy, spalonej w 1794 r. Uległ zniszczeniu w 1944 r. Odbudowano go w latach 1958-62. Jest on parterowy, na piwnicach sklepionych kolebkowo. Wzniesiony na planie litery L, z przedsionkiem od wsch., na osi krótszego skrzydła. Wnętrza zostały przebudowane. Ściany są boniowane z uproszczonym belkowaniem, okna posiadają półkoliste zamknięcie. Od zach. wejście znajduje się we wnęce zamkniętej koszowo. Dachy czterospadowe z dymnikami pokryto dachówką.

WIELGOLAS
Zachowały się RESZTKI PARKU krajobrazowego z 1 poł. w. XIX, wokół nowszego dworu murowanego, wzniesionego dla Wyleżyńskich. Są tu okazy starodrzewu, obszerna polana, staw od zach. oraz wzgórzem w części wsch.

ZGLECHÓW
- Drewniany, oszalowany DWÓR wzniesiono zapewne w końcu w. XVIII. W XIX w. był własnością Bogusławskich. Uległ zniekształceniu w XX w. Jest parterowy. Pierwotnie kryty był czterospadowym dachem gontowym.
- Na zach. od dworu znajdują się RUINY LAMUSA wzniesionego zapewne w. XVIII. Jest on murowany, na planie prostokąta, pierwotnie z podcieniem kolumnowym w ścianie szczytowej od wsch. i dwoma pomieszczeniami w każdej kondygnacji, nakrytymi sklepieniami kolebkowymi z lunetami, których resztki zachowane są w głębokich piwnicach.


 
 
 

<< zabytki województwa mazowieckiego