ZABYTKI   POWIATU   BRZESKIEGO
(woj. małopolskie)

BIESIADKI
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Mateusza z XVII w. Po zniszczeniu w 1661 r., na nowo wybudowany przy użyciu dawnego materiału. Odnowiony w 1876 r., rozbudowany w 1936 r. Kościół orientowany. Drewniany o konstrukcji zrębowej, z wieżą na słup. Prezbiterium zamknięte wielobocznie. Sklepienia pseudokolebkowe. W tęczy krucyfiks oraz posągi Matki Boskiej i św. Jana Ewangelisty z XVI w. Dach o jednej kalenicy, gontowy. Wieża trzykondygnacjowa, dwie dolne z 1661 r., górna część z 1936 r. W kondygnacji środkowej nisze z posągami świętych o charakterze ludowego baroku.
Ołtarze barokowe: główny z XVII w. z gotycką Pietą z XVI w, boczne z XVIII - XIX w., z obrazami: Najświętszej Panny Marii z śś. Anną i Joachimem z XVII w., św. Rozali z XVII w., Matki Boskiej w mandorli z XVII w. Chrzcielnica z 1 poł. XIX w. Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w typie Bocheńskiej, z fundatorami z 1644 r.

BISKUPICE RADŁOWSKIE
FIGURA PRZYDROŻNA. Prawdopodobnie słup graniczny posiadłości biskupów krakowskich w Radławie. Kamienna. We wnętrzach kapliczki płaskorzeźby: krucyfiks i święci. Napis miniskułą gotycką i data 1450.

BOCHENIEC KOŚCIÓŁ FILIALNY p. w. św. Anny z XVIII w. Odnowiony w 1852 r. Kościół orientowany. Murowany. Prezbiterium zamknięte wielobocznie, szersza nawa boczna. Wewnątrz sufity. Dach o jednej kalenicy. Wieżyczka zwieńczona barokową sygnaturką. Trzy ołtarze barokowe z XIX w. Obrazy stacji Męki Pańskiej z poł. XIX w.

BORZĘCIN
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Narodzenia Najświętszej Panny Marii z XVIII w. Przebudowany w 1917 r. Kościół orientowany. Trzynawowy, z węższym prezbiterium. Sklepienia kolebkowe z lunetami. Wewnątrz belkowanie i pilastry: w prezbiterium parzyste, w nawie pojedyncze. Ołtarz główny barokowy z XIX w. Ołtarz boczny dzieło Franciszka Wyspiańskiego. Chrzcielnica murowana, barokowa z XVII w. Apsyda, kaplice boczne i kruchty dobudowane.

BRZESKO
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Jakuba St. Zbudowany w 1447 r. Niszczony pożarami w 1678, 1723, 1863, 1904. Orientowany. Murowany. Sklepienia krzyżowe z żebrami: w prezbiterium i nawie po 1904 r., w kaplicy gotyckie. W tęczy krucyfiks barokowy. Obrazy: Matka Boska z Dzieciątkiem z XVII w., Ecce Homo z 1 poł. XIX w., Chrystus Ukrzyżowany i św. Maria Magdalena z 1 poł. XIX w.
- FIGURA na rynku. Kamienna. Posąg św. Floriana na postumencie z 1731 r. Odnowiona w 1906 r.

CZCHÓW
Miasteczko. Średniowieczna nazwa Alba Ecclesia. Lokowane w XIV w. przez Kazimierza Wielkiego. Zawdzięcza swe znaczenie położeniu przy drodze z Krakowa do Węgier i handlowi winem.
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Narodzenia Najświętszej Panny Marii z XIV w., przebudowany w XV w. Kościół orientowany. Murowany. W prezbiterium sklepienie krzyżowo - żebrowe, ze wspornikami w formie maszkaronów. Kaplica z XVIII w., prostokątna, nakryta kopułą na pendentywach z latarnią, rozczłonkowana wewnątrz pilastrami i belkowaniem. Dwa portale gotyckie. Wnętrze prezbiterium pokryte polichromią z XIV w.: na ścianach płd i płn. sceny z życia Matki Boskiej i Chrystusa, na ścianie wschodniej symboliczne i częściowo apokryficzne. Ściana płn. przecięta fryzem ze scenami Męki Pańskiej z XV w. W ołtarzu głównym obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem typu Matki Boskiej Śnieżnej z XVII w. Tabernakulum ścienne we wschodnim murze prezbiterium z XVIII w. Chrzcielnica kamienna, z herbami, gotycka z 1506 r., pokrywa drewniana z ornamentem malowanym, gotycko - renesansowa. Kropielnica kamienna, renesansowa. Skrzynia bracka barokowa. Dwoje drzwi żelaznych z kratą i rozetami, gotyckich z XV w. Dwa nagr. renesansowe: Kaspra Wielogłowskiego i jego żony, ze stojącymi postaciami zmarłych w ramach architektonicznych. Figura męska z czerwonego marmuru i piaskowca, przypisany Hieronimowi Canavesiemu. Epitafium ks. L. Świderskiego, marmurowe, z portretem na blasze. Dwa dzwony z 1420 r. i 1600 r.
- KOŚCIÓŁ CMENTARNY p. w. św. Anny z XVIII w. Kościół orientowany. Murowany, na miejscu poprzedniego drewnianego. Prostokątny z zaokrągloną apsydą i zakrystią od płn. Wewnątrz strop drewniany. Stromy dach gontowy ze strzelistą wieżyczką. Kropielnica kamienna z XVIII w. Posąg św. Anny Samotrzeć z 4 ćw. XV w.
- Dwie KAPLICZKI murowane na Kozieńcu. Kwadratowa. Obraz Chrystusa dźwigającego krzyż, na desce, 1670. Posążki św. Barbary i św. Doroty z końca XV w. Druga znajduje się na Zapotoczu z XVIII w. Kwadratowa. Pieta z 1 poł. XV w.
- BASZTA. Pierwotnie wieża strażnicza, tzw. stróża lub stołp z XII - XIII w. Wzniesiona na odosobnionym wzgórzu nad Dunajcem. Murowana z ciosu nieregularnego, okrągła. Korona murów uszkodzona i obniżona. Wieża została nakryta stropem betonowym w 1928 r.
- DOMY na rynku, w pierzei płd. cztery, w zach. jeden z XVIII - XIX w. Drewniane o konstrukcji zrębowej. Prostokątne, dwu - lub trzytraktowe, o układzie wnętrza symetrycznym lub symetrycznym.
- Dwie FIGURY na rynku. Posąg św. Floriana z kamienia na postumencie z XVIII w. Posąg św. Jana Nepomucena z drewna na czterech filarach kamiennych z początku XIX w.

DĘBNO
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Małgorzaty wzniesiony w 1500 r. Orientowany. Murowany. W prezbiterium sklepienia krzyżowo-żebrowe. Szersza nawa prostokątna, nakryta stropem drewnianym z 1903 r. W tęczy krucyfiks barokowy. Dach strome z gładkimi szczytami. Wieża prostokątna, do wysokości nawy murowana, wyżej drewniana z datą 1789 r. Tabernakulum ścienne we wsch. murze prezbiterium, prostokątne w ramie późnogotyckiej z napisem. Dwa epitafia murowane w ramach z piaskowca: Kaspra Zoararda i Jakuba z Porąbki z 1644 r. Dzwon z 1777 r., ulany przez J. i T. Lechewerów.
- ZAMEK wzniesiony między 1470 a 1480 r. przez Jakuba Dębińskiego, kasztelana krakowskiego. Gruntowna restauracja od 1946 r. Zamek położony na wzniesieniu, otoczony fosą. Murowany z cegły w wątku polskim. Czworoboczny, piętrowy, zgrupowany dookoła prostokątnego dziedzińca. Skrzydła jednotraktowe, złączone narożnikami. Na parterze i w piwnicach sklepienia z XVI - XIX w., na parterze pierwotnie pułapy belkowane. Dachy nowe. Dziedziniec otoczony na piętrze gankiem drewnianym. Baszty u dołu okrągłe, u góry ośmioboczne, nakryte daszkami ostrosłupowymi. Prostokątne wykusze. Bogata dekoracja późnogotycka, rzeźbiona w kamieniu: maswerki, gałęzie, herby Orzeł, Pogoń, Odrowąż i monogram Chrystusa. Obramienia okienne gotyckie, renesansowe lub barokowe z XVI - XVII w, niektóre dekorowane sgraffitami. Kilka portali gotyckich, ostrołukowych, okrągłołukowych i renesansowych prostokątnych profilowanych z XVI - XVII w.
- Kamienne FIGURY PRZYDROŻNE.
1. Posąg bł. Kingi na postumencie z herbem Tarłów i płaskorzeźbioną Chustą św. Weroniki z 1725 r. 2. Posąg św. Jana Nepomucena na postumencie z herbem Zadora (Lanckorońskich) oraz z płaskorzeźbami Spowiedzi i Wyswobodzenia św. Piotra z więzienia z 1115 r.
3. Posąg św. Floriana na postumencie z XVIII w.
4. Posąg Chrystusa Frasobliwego na słupie z herbem Tarłów z 1 poł. XVIII w.

DOMOSŁAWICE
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Nawiedzenia Najświętszej Panny Marii z 1789 r. Kościół murowany zbudowany na miejscu drewnianej kaplicy z 1630 r. Orientowany. Prezbiterium zamknięte wielobocznie. Szersza nawa prostokątna. Wewnątrz stropy. Od frontu kwadratowa wieża, drewniana, trójkondygnacjowa, nakryta hełmem barokowym. Na tle prezbiterium w ujęciu architektonicznym rzeźbiony Ogrójec z ok. 1860 r. W ołtarzu głównym obraz Matki Boskiej Częstochowskiej z XVII w. Chrzcielnica kamienna z 1490 r., z pokrywą drewnianą z 1839 r. Stacje Męki Pańskiej z 1840 r. Portret ks. Jana Pawlika z poł. XIX w. Bogate wyposażenie liturgiczne. Trzy dzwony 1638, 1833 i 1854.
- Kamienna FIGURA PRZYDROŻNA. Posąg św. Jana Nepomucena na postumencie z 1729 r. Przeniesiona i odnowiona w 1849 r.

GNOJNIK
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Marcina. Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1325 r. Obecny konsekrowany w 1382 r. W latach 1575 - 1617 zajęty przez arian. W 1656 r. spustoszony przez Węgrów. Orientowany. Murowany. Prezbiterium dwuprzęsłowe, o zamknięciu wielobocznym, nakryte sklepieniem krzyżowo - żebrowym, przechodzącymi w służki oparte na gzymsie profilowanym. Szersza nawa kwadratowa, nakryta pułapem. Łuk tęczy ostry. Kruchta z wieżą o trzech kondygnacjach. Na zewnątrz szkarpy i cokół gotycki. U góry pod dachem okienka - strzelnice. Dołem wokół ścian kościoła prostokątne nisze mieszczące stacje Męki Pańskiej z XIX w. Nad kruchtą płd. zegar słoneczny z XVII - XVIII w. Zakończenie wieży, szczytów i wieżyczki na sygnaturkę projektu Zygmunta Hendla z końca XIX w. Portal płd. w nawie (częściowo zamurowany), gotycki. Portal zachodni ostrołukowy, z niszą i posągiem Matki Boskiej z XVII w. Ołtarz główny późnobarokowy z XVIII w. Tabernakulum ścienne w formie czworobocznej wnęki z wimpergą, gotyckie. Szafka ścienna na oleje święte z XIV w. Dwa konfesjonały barokowe. Lawaterz kamienny, gotycki. Portret proboszcza z poł. XIX w. W kościele trzy epitafia marmurowe: Anny Korduli z XVIII w., Salomei Petryczynowej ( zm. 1794 r.), Romana Petryczyna, fundatora ołtarzy, z końca XVIII w.
- Murowany DWÓR parterowy. Prostokątny, dwutraktowy. Dach czterospadowy. Obramienia okienne i boazerie wnętrza neogotyckie z pocz. XIX w. Od płd. podest, od wschodu ganek na kolumnach.
- Kamienna FIGURA PRZYDROŻNA. Posąg św. Jana Nepomucena na postumencie z herbem Prus z 1732 r., restaurowany w 1901 r.

GOSPRZYDOWA
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Urszuli z 1697 r., na miejscu poprzedniego z 1326 r. Orientowany. Drewniany o konstrukcji zrębowej. Prezbiterium zamknięte wielobocznie. Szersza nawa prostokątna. Przed frontem na całej szerokości przedsionek. Wewnątrz pozorne sklepienia kolebkowe, w nawie z płaskimi odcinkami stropowymi po bokach. Dach o jednej kalenicy, gontowy. Wieżyczka na sygnaturkę kształtu barokowego. Od frontu i płn. otwarte soboty na słupach. Wejście zach. zaakcentowane otwartym przedsionkiem. Ołtarze główny i boczny lewy barokowe z XVII w., w głównym obraz Matki Boskiej, istniejący już od 1698 r. Ołtarz boczny prawy barokowy z XVIII w. Ambona barokowa z XVII w. Chrzcielnica kamienna, z herbem Starykoń Wielogłowskich z XV w.

GWOŹDZIEC
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Katarzyny z 1913 r., na miejscu drewnianego z 1654 r. Ołtarz główny z obrazem św. Barbary z XVII w. oraz dwoma posągami Świętych o cechach gotyckich. Ołtarz boczny barokowy, z obrazem Matki Boskiej z 1634 r. Chrzcielnica kamienna, gotycka z XV w. Trzy konfesjonały barokowe. Inne obrazy w kościele: Matka Boska ze św. Katarzyną z XVII w.; ewangeliści, św. Stanisław bp, św. Wojciech, św. Karol Boromeusz, św. Grzegorz, św. Michał z XVIII w.

IWKOWA
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Podwyższenia Świętego Krzyża z 2 poł. XVI w. Orientowany. Drewniany o konstrukcji zrębowej, z wieżą na słup. Prezbiterium zamknięte wielobocznie. Szersza nawa prawie kwadratowa. Wewnątrz stropy. Strop nawy trójdzielny, podparty po bokach słupami. Łuk tęczowy z krucyfiksem z XVIII w. Chór muzyczny barokowy. Dach gontowe. wieżyczka na sygnaturkę kształtu barokowego. Wieża od zachodu dawniej wolno stojąca, w ostatnich latach połączona z kościołem, o ścianach pochyłych, z dwiema kondygnacjami. Hełm dzwonowaty z latarnią, blaszany. Portal główny z oślim grzbietem. Ołtarze główny i dwa boczne późnobarokowe z poł. XVIII w; w nic obrazy Matki Boskiej z XVII w., św. Mikołaja z XVI w., Matki Boskiej z XVI w. Ambona późnobarokowa z XVIII w. Chrzcielnica kamienna z XV w., z barokową pokrywą. Dzwon z 1585 r.
- KOŚCIÓŁ CMENTARNY p. w. Narodzenia Najświętszej Panny Marii z 2 poł. XV w, na miejscu poprzedniego z 1398 r. Orientowany. Drewniany o konstrukcji zrębowej, z wieżą na słup. Prezbiterium o zamknięciu wielobocznym. Szersza nawa prostokątna. Od frontu wieża kwadratowa. Wnętrze nakryte pułapami. Tęcza ostrołukowa, na niej krucyfiks oraz posągi Matki Boskiej i św. Jana Ewangelisty z końca XIV w. Chór muzyczny na słupach z prostym parapetem. Dach o jednej kalenicy. Wieżyczka na sygnaturkę z latarnią i daszkiem ostrosłupowym. Odrzwia zachodnie zamknięty oślim grzbietem. Na ścianach prezbiterium, nawy i chóru muzycznego zachowana w części polichromia: sceny Męki Pańskiej, apostołowie, aniołowie, barokowa z 1619 r. Pod nią ślady malowideł gotyckich, ornamentalnych. W oknie witraż z Matką Boską z 1 poł. XV w. Ołtarze główny i dwa boczne barokowe; w głównym Nawiedzenie z dwoma posągami gotyckimi z pocz. XVI w., na predelli dwa obrazki przedstawiające fundatora ołtarza Błażeja Jasnowicza i jego żonę z 1688 r. Tabernakulum malowane z Matką Boską i św. Janem Ewangelistą, późnogotyckie. Prospekt organowy z XVII w. Inne obrazy w kościele: św. Antoniego Padewskiego i Chrystusa Ukrzyżowanego z XVII - XVIII w.

JADOWNIKI PODGÓRNE
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Prokopa z 1910 r. Murowany, ale pierwotnie był drewniany z 1465 r. Trzy ołtarze z pocz. XIX w. Stalle trójsiedzeniowe, z zapleckami ozdobionymi maswerkami z XV w. Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, oparty o czeski typ Madonny Dudlebskiej ( nazywany w Polsce piekarskim ), na tle kotary z aniołami z XV w.

JASIEŃ
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii. Wzniesiony przez Spytka z Melsztyna w 1436 r. Orientowany. Murowany. Prezbiterium dwuprzęsłowe, zamknięte ścianą prostą, sklepione krzyżowe z żebrami, wsporniki o dekoracji architektonicznej, na zworniku herb Leliwa. Szersza nawa prostokątna, nakryta sufitem. Tęcza ostrołukowa nad nią krucyfiks z 1 poł. XV w. Okna ostrołukowe. We wsch. murze prezbiterium na zewnątrz nisza gotycka z krucyfiksem barokowym. Drzwi płd. z okuciem, gotyckie. Ołtarzyki boczne z polichromowanymi herbami, barokowe. Chrzcielnica kamienna, barokowa, uszkodzona, na podstawie z płyty nagrobnej. Lawaterz murowany, ujęty w ramę barokową, herbem i inicjałami. Płyta nagrobna Otfinowskich, kamienna z napisem z 1672 r. Inne obrazy w kościele to: Wniebowzięcia Matki Boskiej i portret proboszcza z XIX w. Bogate wyposażenie liturgiczne.

JURKÓW
- KAPLICA p. w. Podwyższenia Świętego Krzyża z XVIII w. Orientowana. Drewniana o konstrukcji zrębowej. Prostokątna, zakończona wielobocznie, z przedsionkiem prostokątnym na całej szerokości frontu. Wewnątrz strop. Szczyt i ściany szalowane z XIX w. Wieżyczka na sygnaturkę pseudogotycka. Ołtarz główny barokowy z XVII w., z obrazem Chrystusa upadającego pod krzyżem z XVI w. i dwoma skrzydłami dwustronnie malowanymi: św. Katarzyna i św. Biskup, u których stóp fundatorzy: duchowny i rycerz herbu Gryf, na odwrotnej stronie: Chrystus Bolesny i Matka Boska Bolesna z poł. XV w. Dwa ołtarzyki boczne, barokowe z XVIII w. Posążki Świętych z XVIII w.
- KAPLICZKA. Na trzech słupach dach trójspadowy, pod nim drewniany posąg św. Jana Nepomucena z XVIII w.

LUSŁAWICE
W XVI w. siedlisko arian, którzy mieli tu swą akademię i drukarnię, sprowadzoną przez Achacego Taszyckiego w 1570 r. Tu przebywał i umarł w 1604 r. Faustyn Socyn.
- DWÓR. Zbudowany na pocz. XIX w., klasycystyczny. Murowany. Parterowy. Prostokątny, dwutraktowy z ryzalitem trójosiowym od ogrodu i portykiem czterokolumnowym od zajazdu. Na węższych bokach również ryzality. Wewnątrz plafon z dekoracją stiukową.
- LAMUS. Według. tradycji dawny zbór ariański z XVII w. Murowany. Kwadratowy. Piętrowy, sklepiony na parterze kolebkowo z lunetami. Dach namiotowy. Kondygnacje oddzielone na zewnątrz gzymsem barokowym.
- Płyta z grobu Faustyna Socyna. Kamienna, prostokątna, z zatartym napisem włoskim, odtworzonym na nowej z 1936 r., w oprawie architektonicznej.

MELSZTYN
Ruiny ZAMKU z ok. 1340 r. przez Spytka Leliwitę, kasztelana krakowskiego, przekształcony na rezydencję renesansową w 2 poł. XVI w. przez Jordanów. W 1771 r. w czasie konfederacji barskiej obrócony w ruinę. Wzniesiony na stromej skale, ponad drogą wiodącą wzdłuż Dunajca. Zachowana w części płn. - zach. w trzech ścianach wieża, dołem z kamienia, górą z cegły, czworoboczna, z otworami okiennymi i resztkami obramień kamiennych. Od niej na płd.- wsch. resztki murów, a w części płd.- wsch. zarysy zapewne dawnego pałacu renesansowego.

OLSZYNY
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Imienia N. P. Marii z 1875 r. Murowany, w miejsce drewnianego. W ołtarzu głównym posągi i części ornamentalne barokowe z XVIII w., nabyte z innego kościoła. Ołtarz boczny rokokowy, z kościoła norbertanek w Krakowie. Chrzcielnica kamienna, gotycka z 1503 r.
Kamienna FIGURA PRZYDROŻNA w formie krzyża z XV w.

PALEŚNICA
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Justyny. Wybudowany w 1808 r., w miejsce drewnianego z 1597 r. Orientowany. Murowany. Prezbiterium zamknięte ścianą prostą. Szersza nawa prostokątna. Od zach. prostokątna wieża o trzech kondygnacjach, z dwiema przybudówkami po bokach. Wnętrze nakryte sufitami z fasetami. Na zewnątrz szkarpy. Feretron ludowy z Matką Boską Saletyńską i z św. Rodziną z 1846 r. Tablica erekcyjna kościoła z 1808 r.

PORĘBKA USZEWSKA
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Andrzeja. Murowany z XX w., na miejscu drewnianego z XV w. Ołtarze boczne barokowe. Prospekt organowy z 1685 r. Obraz Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia z 1 poł. XIX w., z dawnego ołtarza głównego katedry w Tarnowie. Posągi Świętych barokowe. Tablica nagrobna Wojciecha Paszczyca, marmurowa z 1771 r.

PORĘBA SPYTKOWSKA
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Bartłomieja z XVI w. Orientowany. Murowany. Prezbiterium zamknięte ścianą prostą z szerszą nawą prostokątną. Wnętrze nakryte stropami. Tęcza okrągło-łukowa. Na zewnątrz szkarpy. Okucie drzwi do zakrystii i zamek drzwi do nawy z 1585 r. renesansowe. Trzy ołtarze o cechach barokowych z XIX w. Antependium malowane z 1685 r. Chrzcielnica kamienna, renesansowa.
Drewniana DZWONNICA o konstrukcji słupowej. Kwadratowa. O ścianach pochyłych, z nadwieszoną izbicą. Dach czterospadowy. Dzwon z 1639 r ulany przez Balcera Ruguta.

PRZYBORÓW
Kamienna FIGURA PRZYDROŻNA to posąg Chrystusa Frasobliwego na słupie z 1850 r.

RADŁÓW
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Jana Chrzciciela. Najstarszą przypuszczalnie częścią obecnego kościoła jest prezbiterium, które zostało wzniesione w 1337 r. przez biskupa krakowskiego Jana Grota. Natomiast nawa i zakrystia być może zbudowano ok. 1408 r. Przebudowywany w wieku XVII i XVIII. W 1915 r. kościół spalony i odbudowany w 1920 r. z przywróceniem w szczegółach dawnego wyglądu oraz powiększony przez przedłużenie nawy. Orientowany. Ceglany. Prezbiterium zamknięte ścianą prostą, sklepienie krzyżowe z żebrami na wspornikach. Szersza, przesunięta z osi prezbiterium nawa prostokątna, nakryta stropem drewnianym. W zakrystii ciekawe sklepienie kolebkowe z lunetami, ozdobione barokową ornamentalną dekoracją stiukową. Przy nawie od płd. kwadratowa kruchta, dawna kaplica. Na zewnątrz szkarpy. Szczyt prezbiterium z wnękami ostrołukowymi. Ściany ożywione szerokim pasem cegieł o układzie jodełkowym oraz fryzem sgraffitowym, biegnącym pod gzymsem koronującym, o motywach lilii, rozetek, lewków i koników, późnogotyckim, zrekonstruowanym w 1920 r. według. zachowanych resztek. Okna ostrołukowe, rekonstruowane w 1920 r. Dwa portale barokowe, murowane z 1643 i 1645 r., na jednym z nich herb Nałęcz i inicjały. Renesansowy portal do zakrystii i kute drzwi. Nad wejściem z zakrystii do przedsionka herb bpa Kajetana Sołtyka. W prezbiterium wewnątrz od płd. wnęka arkadowa, gotycka. Chrzcielnica kamienna, renesansowa. Dwie tablice nagrobne: Jana Górnickiego (zm. 1621 r.), syna Łukasza, alabastrowa; Pawła Lewartowskiego (zm. 1786 r.), kamienna. Tablica erekcyjna, pierwotnie umieszczona jako tympanon ostrołukowego portalu, kamienna, z posągami św. Jana Chrzciciela, św. Stanisława bpa i bpa Jana Grota, ujętymi w ramy architektoniczne, oraz z napisami minuskułowym, obiegającym dookoła i datą 1337 r.

- PAŁAC. Zbudowany na pocz. XIX w., w miejscu poprzedniego biskupów krakowskich. Klasycystyczny. Murowany. Piętrowy z półpiętrem, od ogrodu dwa skrzydła. Układ wnętrza trzytraktowy, z środkowym korytarzem. Hall z klatką schodową na osi. Stiuki klasycystyczne. Parter rozczłonkowany półkolistymi niszami, piętro szczycikami nad oknami; górą gzyms ząbkowy. Środek fasady frontowej wysunięty w formie ryzalitu, podzielony na parterze zdwojonymi kolumnami, na piętrze półkolumnami z głowicami egipskimi, podtrzymującymi tympanon. Balkon nadwieszony. Dwa kominki klasycystyczne. Resztki ogrodu krajobrazowego.
- Kamienne FIGURY PRZYDROŻNE. Pierwsza przy kościele, w formie kolumny zwieńczonej baldachimem o dwóch kondygnacjach, z posążkiem Chrystusa Frasobliwego z 1665 r. Drugi to posąg św. Jana Nepomucena na postumencie z 1808 r.

RAJSKO
Drewniana kapliczka. Na czterech profilowanych słupkach, daszek namiotowy; ściany dołem szalowane, w górze ażurowe. Wewnątrz posąg św. Jana Nepomucena z XIX w.

RUDY RYSIE
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Matki Boskiej Śnieżnej z 1831 r. Rozbudowany w ostatnich czasach. Drewniany. Pozostałością dawnego kościoła jest prezbiterium o zamknięciu wielobocznym i wieża część obecnej nawy o konstrukcji zrębowej, nakryte stropami. Tęcza w formie trójliścia. Na drzwiach do zakrystii data budowy 1831.
KAPLICZKA. Wykonana w 1820 r. przez majstra Jana Kłosieńskiego. Drewniana, wydrążona w pniu sosny. W formie arkady, nakrytej siodłowym daszkiem, w której klęczący posąg św. Onufrego.

STRÓŻA
Drewniana, szalowana KAPLICZKA dwuszczytowa. Wewnątrz posąg Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVIII w. i posąg św. Jana Nepomucena barokowy.

STRZELCE WIELKIE
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Sebastiana z 1785 r. Odnowiony w 1936 r. Orientowany. Drewniany o konstrukcji zrębowej. Prezbiterium zamknięte ścianą prostą. Szersza nawa prostokątna. Wewnątrz pozorne sklepienia kolebkowe, w nawie z płaskimi odcinkami stropowymi, wspartymi na słupach. Na belce tęczy krucyfiks barokowy. Chór muzyczny barokowy. Wieżyczka na sygnaturkę kształtu barokowego. Ołtarze główny i dwa boczne, ambona i chrzcielnica kamienna, z obrazem Chrztu Chrystusa jako tłem, rokokowe. Ławki z 1 poł. XIX w.
DZWONNICA z XVIII - XIX w. Drewniana o konstrukcji słupowej. Kwadratowa, o ścianach pochyłych, z nadwieszoną izbicą, nakryta dachem namiotowym.

SZCZEPANÓW
Miejsce urodzenia św. Stanisława biskupa. Pierwotnie miasteczko, o czym świadczy duży, prostokątny rynek, luźno zabudowany. Budowle kościelne i pamiątki związane z pochodzeniem i kultem Świętego.
- Kościół p. w. Marii Magdaleny. Wzmiankowany w latach 1325 - 27. W 1470 r. wzniesiony przez Jana Długosza. Murowany. Połączony z nowym kościołem murowanym z 1914 r. za pomocą arkady przebitą w murze nawy. Spalony w 1915 r. Odbudowany w latach 1920 - 21. Od płd. i wsch. zachowane gotyckie ogrodzenie, nadmurowane w epoce baroku z bramką, schodami i posągami Świętych z XVIII w. Orientowany. Ceglany. Prezbiterium trójprzęsłowe, zamknięte wielobocznie. Szersza nawa prostokątna, przy niej od płd. kaplica ( dawna kruchta). W prezbiterium i kaplicy sklepienia krzyżowe z żebrami ( rekonstruowane) z herbami Wieniawa na wspornikach. W nawie strop drewniany ( rekonstruowany). Na zewnątrz szkarpy. W elewacji zach. kamienny portal ostrołukowy, ponad nim herb Wieniawa. Portal do nowej zakrystii z pilastrami i nadprożem, na którym hherb Ostoja i Ddębno oraz inicjały S.P., D. P, renesansowy. Chrzcielnica brązowa z 1534 r. Kropielnica kamienna z 1728 r. Trzy feretrony barokowe, z obrazami: Św. Stanisława bpa z XVII w., Matki Boskiej z XVIII w., Matki Boskiej Różańcowej z XIX w. Obraz wotywny Wyswobodzenia szlachcica z niewoli tureckiej z XVII w. Dwie tablice nagrobne z marmuru i piaskowca Stanisława Młodeckiego (zm. 1605 r.) i Elżbiety z Jordanów Gładyszowej (zm. 1617 r.) Tablica erekcyjna Jana Długosza, kamienna kwadratowa, z wyobrażeniem św. Stanisława bpa i herbami Dębno, Leliwa, Prus, Wieniawa oraz z napisem minuskułowym, obiegającym do okoła i datą 1470 r. Dwa dzwony z 1519 i 1532 r.
- Kościół p. w. św. Stanisława biskupa wzniesiony w 1781 r. przez Stanisława Lubomirskiego. Orientowany. Prezbiterium prostokątne, z wydzielonym od wsch. piętrowym przedsionkiem. Szersza nawa kwadratowa. Sufity z fasetą. W nawie podziały ramowe. W rozczłonkowaniu fasady zach. motyw rzymskiego łuku triumfalnego; trójpolowa, podzielona pilastrami i belkowaniem, zwieńczona attyką. W polu środkowym szerszym, lekko wysuniętym i zaakcentowanym trójkątnym przyczółkiem, arkadka półkolista, w której marmurowy portal z herbem Śreniawa, w polach bocznych ślepe okna i tablice z napisem dotyczącym fundacji kościoła z 1781 r. w miejsce dawnego z 1511 r. Na attyce nasadnik z krzyżem i cztery kamienne wazony. Fasada wsch. o trzech kondygnacjach okien. Okna w elewacjach bocznych półkoliste. Ołtarze murowane, późnobarokowe z XVIII w. W głównym obraz św. Stanisława bpa z fundatorami i herbem Dębno z pocz. XVI w. oraz predella ze sceną Kanonizacji Świętego i Świętymi z XV w. Prospekt organowy klasycystyczny. Dwa obrazki ośmioboczne z XVI w. Obrazy ze scenami z życia Świętego barokowe z XVIII w. Dwa portrety fundatorów z XVIII w.
- Miejsce urodzenia św. Stanisława biskupa. Obwiedzione murem w formie trójkąta, w którego wierzchołku studnia. W środku, na legendarnym miejscu urodzenia Świętego, kapliczka murowana z 1861 r. (dawniej drewniana), w której przechowywany jako relikwia pień dębu, pod którym miał się urodzić Święty. Obok kaplicy kamienny posąg św. Stanisława bpa na kolumnie z XVII w.
- Cztery FIGURY PRZYDROŻNE.
1. Drewniany posąg św. Onufrego umieszczony w pniu drzewa z pocz. XIX w.
2. Kamienny posąg św. Floriana na słupie z 1840 r.
3. Kamienny posąg Matki Boskiej na słupie z 1844 r.
4. Kamienny posąg Chrystusa na słupie z 1844 r.
- Lipa sadzona według. legendy przez Świętego na wzgórku na rynku.

SZCZUROWA
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Bartłomieja. Murowany z 1893 r. Kapliczka. Drewniana z XIX w., obetonowana. Wewnątrz posąg Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVI w. ( nogi dorobione). Obok dwa aniołki barokowe.
- Dwór murowany, parterowy, z piętrowym ryzalitem od wsch. i parterowymi ryzalitami od płn. Dwutraktowy. Od płd. podest z posągami. Wewnątrz boazerie. Na chorągiewce na jednym z ryzalitów data 1860 r. W ogrodzie kamienny posąg rybaczki na dekoracyjnym wazonie metalowym. Charakter całości neogotycki, romantyczny.
- Kamienna FIGURA PRZYDROŻNA to posąg św. Bartłomieja na kolumnie z 1698 r.

TYMOWA
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Mikołaja z 1764 r. Parafia od 1277 r. W 1913 r. kościół odnowiony i przedłużony. Orientowany. Drewniany o konstrukcji zrębowej. Prezbiterium o zamknięciu wielobocznym, z zakrystią i skarbcem po bokach. Szersza nawa prostokątna. Wewnątrz stropy. W tęczy późnobarokowy krucyfiks oraz posągi Matki Boskiej i św. Jana Ewangelisty. Chór muzyczny z parapetem późnobarokowym. Wieżyczka na sygnaturkę nowsza. Dookoła nawy otwarte soboty, w których od płd. i zach. przedsionki. Ołtarze główny i dwa boczne późnobarokowe. Inny ołtarz boczny klasycystyczny. Ambona późnobarokowa, z obrazem św. Jana Chrzciciela z 1766 r. Prospekt organowy późnobarokowy. Kropielnica murowana z XVII w. Obraz św. Jana Nepomucena namalowany przez Andrzeja Ryflarza z 1768 r.
- Drewniana KAPLICZKA z XVIII w. Na trzech słupach daszek trójspadowy. Dwie ściany szalowane. Wewnątrz posąg św. Jana Nepomucena.
- Kamienne FIGURY PRZYDROŻNE.
1. Posąg św. Jana Nepomucena na słupie z płaskorzeźbą św. Floriana z XVIII w.
2. Posąg Matki Boskiej na postumencie z 1 poł. XIX w.

USZEW
- KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Floriana z 1801 r. Wzmiankowany w latach 1325-27. Orientowany. Murowany. Jednonawowy, z węższym, półkoliście zamkniętym prezbiterium i z kwadratową wieżą od frontu. Sklepienia żagielkowe między gurtami. Ołtarze główny i dwa boczne architektoniczne oraz ołtarz czwarty z retabulum w formie ramy ze splotów roślinnych, barokowe z XVIII w. Ambona barokowa z XVIII w.
- PLEBANIA (dawny dwór). Zbudowana w XVIII w. Murowana. Piętrowa. Prostokątna, dwutraktowa.




<< zabytki województwa małopolskiego